Trong vườn nhà nhiều gia đình Việt luôn có một bụi đinh lăng. Lá dùng ăn kèm gỏi cá, cành già phơi khô nấu nước uống, còn lá tươi thì bà và mẹ hay vò ra nấu nước tắm gội cho cả nhà. Vậy gội đầu bằng lá đinh lăng thực sự mang lại gì cho mái tóc, nấu thế nào cho đúng và ai thì nên cân nhắc? Bài này trả lời gọn từng câu một, dựa trên kinh nghiệm dân gian và cách dùng an toàn.
Lá đinh lăng là lá gì mà dân gian gọi là sâm nam?
Đinh lăng có tên khoa học là Polyscias fruticosa, thuộc họ Nhân sâm (Araliaceae), tức cùng họ thực vật với cây nhân sâm. Chính vì họ hàng này mà trong dân gian cây còn được gọi là sâm nam hay sâm của người nghèo. Lá đinh lăng nhỏ, xẻ lông chim, vò ra có mùi thơm hăng nhẹ rất đặc trưng.
Điều đáng chú ý với việc gội đầu nằm ở nhóm hợp chất saponin có trong cây. Saponin là nhóm chất tạo bọt tự nhiên, cũng chính là thứ làm nên khả năng làm sạch của quả bồ hòn và quả bồ kết. Nước lá đinh lăng không tạo bọt nhiều như bồ kết, nhưng vẫn cho cảm giác sạch nhẹ và trơn tóc khi xả.
Gội đầu bằng lá đinh lăng có tác dụng gì?
Cần nói thẳng trước: nước lá đinh lăng là một cách chăm sóc dân gian, không phải thuốc và không thay thế được việc khám da liễu khi da đầu có bệnh. Trong phạm vi chăm sóc thường ngày, đây là những gì người dùng hay kể lại.
Làm sạch dịu, giảm cảm giác bết
Nước lá đinh lăng ấm giúp cuốn trôi bụi và phần dầu thừa bám trên da đầu mà không gây cảm giác khô căng như khi dùng sản phẩm tẩy rửa mạnh. Với người tóc nhanh bết vào mùa nóng, gội xen kẽ một hai lần mỗi tuần cho cảm giác nhẹ đầu dễ chịu.
Mùi lá dễ chịu, hỗ trợ thư giãn khi gội
Mùi lá đinh lăng nấu lên rất đặc trưng, thơm hăng nhẹ và ấm. Nhiều người giữ thói quen này không hẳn vì tóc mà vì mười phút gội nước lá buổi tối giúp đầu óc dịu lại. Kết hợp thêm động tác massage da đầu nhẹ nhàng trong lúc gội sẽ tăng cảm giác thư thái.
Tóc mềm và dễ gỡ hơn sau khi xả
Đây là cảm nhận phổ biến nhất: tóc sau khi xả nước lá thường trơn tay và ít rối hơn, nhất là ở phần thân tóc. Với tóc dài hay tóc khô, dùng nước lá đinh lăng như một bước xả cuối cùng sau khi đã gội sạch là cách dùng hợp lý nhất.
Điều không nên kỳ vọng: nước lá đinh lăng không làm tóc bạc đen trở lại, không làm mọc tóc ở vùng đã hói, và không xử lý được nấm hay viêm da đầu. Nếu tóc rụng nhiều kéo dài, hãy đọc thêm về các nguyên nhân gây rụng tóc để tìm đúng gốc vấn đề thay vì trông chờ vào một loại nước lá.
Lá đinh lăng gội đầu được không? Ai nên thử, ai nên cân nhắc
Câu trả lời ngắn: được, và đây là cách dùng ngoài da nên tương đối lành với đa số người. Cụ thể hơn:
- Nên thử: người tóc thường đến tóc dầu, thích cảm giác gội thảo dược, muốn giảm bớt số lần dùng dầu gội trong tuần, hoặc đơn giản là nhà sẵn bụi đinh lăng.
- Cân nhắc và thử trước: người có da đầu nhạy cảm, da đầu đang có vết xước, mụn viêm hoặc bong tróc nhiều.
- Không nên tự dùng: người đang điều trị bệnh da đầu theo chỉ định bác sĩ, trẻ sơ sinh, hoặc người từng dị ứng với các cây họ Nhân sâm.
Với phụ nữ mang thai và đang cho con bú, việc dùng ngoài da thường không đáng lo, nhưng vẫn nên hỏi ý kiến bác sĩ nếu muốn dùng thường xuyên. Tuyệt đối không tự ý uống nước lá đinh lăng đặc kéo dài để mong tóc đẹp, vì đó là chuyện khác hẳn với gội ngoài da.
Cách nấu nước lá đinh lăng gội đầu
Cách 1: nấu lá đinh lăng tươi, đơn giản nhất
Nguyên liệu cho một lần gội: khoảng một nắm to lá đinh lăng tươi (chừng 100 đến 150 gam), 2 đến 3 lít nước.
- Chọn lá bánh tẻ, tức không quá non cũng không quá già úa. Tuốt lấy lá, bỏ cành cứng.
- Rửa sạch nhiều lần dưới vòi nước, ngâm nước muối loãng khoảng 10 phút rồi vớt ra để ráo.
- Vò nhẹ cho lá hơi dập để chất trong lá dễ ra nước.
- Cho lá vào nồi cùng 2 đến 3 lít nước, đun tới khi sôi rồi hạ nhỏ lửa, đun thêm 10 đến 15 phút. Nước chuyển màu vàng xanh và dậy mùi lá là được.
- Tắt bếp, đậy vung ủ thêm 10 phút, lọc bỏ bã.
- Pha thêm nước nguội cho tới khi nước ấm vừa tay, khoảng 37 đến 40 độ C, rồi mới dùng gội.
Cách 2: đinh lăng nấu cùng bồ kết hoặc sả
Nếu muốn nước gội sạch hơn và thơm lâu hơn, thêm 2 đến 3 quả bồ kết nướng thơm bẻ nhỏ, hoặc 3 đến 4 cây sả đập dập, vào nồi cùng lá đinh lăng. Bồ kết bổ sung khả năng tạo bọt và làm sạch, còn sả cho mùi tươi mát. Cách nấu giữ nguyên như trên, chỉ kéo dài thời gian đun thêm khoảng 5 phút.
Một biến thể khác được nhiều người dùng là kết hợp với cỏ mần trầu, vốn cũng là vị quen thuộc trong các nồi nước gội truyền thống.
Gội thế nào cho đúng
Làm ướt tóc bằng nước ấm, dội nước lá đinh lăng đều từ chân tóc xuống ngọn, dùng đầu ngón tay massage da đầu 3 đến 5 phút rồi để yên thêm vài phút. Sau đó xả lại bằng nước sạch. Không cần xả lại bằng dầu gội nếu tóc bạn không quá bết; ngược lại, nếu da đầu nhiều dầu thì nên gội sạch bằng dầu gội trước, rồi dùng nước lá như bước xả cuối.
5 lưu ý khi gội đầu bằng lá đinh lăng
- Thử trên da tay trước. Bôi một ít nước lá đã nguội vào mặt trong cổ tay, chờ vài giờ. Không ngứa, không đỏ thì mới gội lên đầu. Đây là bước hay bị bỏ qua nhất.
- Nấu xong dùng trong ngày. Nước lá không có chất bảo quản nên rất nhanh hỏng. Để qua đêm ngoài trời nóng là có mùi chua, đừng tiếc mà dùng lại.
- Đừng nấu quá đặc. Nhiều người nghĩ càng đặc càng hiệu quả, thực tế nước quá đặc dễ để lại cảm giác nhớp và bám mùi trên tóc. Một nắm lá cho 2 đến 3 lít nước là đủ.
- Nước phải ấm vừa tay. Dội nước còn nóng lên da đầu vừa dễ bỏng vừa khiến tóc khô xơ. Nhiệt độ hợp lý là ấm nhẹ, tương tự nước tắm.
- Tần suất 1 đến 2 lần mỗi tuần. Xen kẽ với lịch gội bình thường. Gội nước lá mỗi ngày không làm tóc đẹp nhanh hơn, mà chỉ khiến tóc dễ bám mùi và xỉn màu.
Nước lá tự nấu và dầu gội thảo dược: dùng thế nào cho hợp lý
Nước lá đinh lăng tự nấu có cái hay riêng: rẻ, gần gũi, và bạn biết chính xác trong nồi có gì. Nhược điểm cũng rõ: mất công nấu mỗi lần, độ đậm nhạt mỗi mẻ một khác, không để dành được, và khả năng làm sạch thì hạn chế nếu tóc bạn nhiều dầu hoặc hay dùng sáp tạo kiểu.
Cách dùng thực tế nhất là ghép hai thứ lại: giữ dầu gội cho những lần cần làm sạch sâu, và dành nước lá cho một hai buổi thư giãn trong tuần. Nếu bạn muốn một sản phẩm gội hằng ngày vẫn có thảo dược thật ghi rõ trong bảng thành phần, Dầu Gội Thảo Dược M Natural dùng 5 vị gừng tươi, hà thủ ô, trắc bá diệp, lô hội và nhân sâm, in đầy đủ trên vỏ chai để bạn đối chiếu trước khi mua. Lưu ý cho đúng: đinh lăng không nằm trong công thức này, đây là hai cách chăm sóc bổ sung cho nhau chứ không thay thế nhau.
Câu hỏi thường gặp
Gội đầu bằng lá đinh lăng có mọc tóc không?
Không có cơ sở để khẳng định điều đó. Nước lá đinh lăng là cách làm sạch và thư giãn theo kinh nghiệm dân gian, không phải giải pháp cho tóc rụng hay hói. Nếu tóc rụng nhiều kéo dài trên ba tháng, nên đi khám để tìm nguyên nhân thay vì chỉ đổi cách gội.
Dùng lá đinh lăng khô thay lá tươi được không?
Được. Lá khô tiện hơn vì để dành được lâu, nhưng mùi nhạt hơn lá tươi. Lượng dùng khoảng một phần ba so với lá tươi, tức chừng 30 đến 50 gam cho 2 đến 3 lít nước, và nên đun lâu hơn vài phút. Bảo quản lá khô nơi khô ráo, thấy mốc là bỏ ngay.
Tóc nhuộm gội nước lá đinh lăng có bị phai màu không?
Nước lá đinh lăng không có chất tẩy nên không làm bay màu nhuộm theo cách của dầu gội tẩy sâu. Tuy nhiên nước lá có màu vàng xanh, nếu nấu quá đặc và dùng liên tục thì tóc sáng màu có thể hơi xỉn đi. Tóc mới nhuộm sáng màu nên pha loãng hơn và thử một lọn nhỏ trước.
Tóm lại
Gội đầu bằng lá đinh lăng là một thói quen dân gian đáng giữ: nguyên liệu sẵn, cách làm đơn giản, cho cảm giác sạch nhẹ và thư giãn. Chỉ cần nhớ ba điều là dùng được yên tâm: thử trên da tay trước, nấu vừa đủ đặc và dùng hết trong ngày, giữ tần suất 1 đến 2 lần mỗi tuần. Đừng đặt lên nó kỳ vọng chữa bệnh, và cũng đừng bỏ qua nó chỉ vì nó quá đơn giản.
