Trong nhiều căn bếp Việt ngày trước, quả bồ hòn thường được cất trong một chiếc hũ nhỏ đặt cạnh bồ kết. Khi cần giặt chiếu, rửa bát hay gội đầu, bà ngoại lại lấy vài quả đem đun. Nước thu được sánh nhẹ, màu cánh gián, bọt rất ít nhưng trơn tay, gội xong tóc nhẹ và vương mùi thảo mộc rất riêng. Nay khi nhiều người quay lại với cách chăm tóc mộc mạc, câu hỏi gội đầu bằng bồ hòn có tốt không lại được nhắc tới nhiều. Bài viết này trả lời thẳng câu hỏi đó, kèm cách nấu bồ hòn gội đầu đúng tỉ lệ, cách ngâm, và những lưu ý an toàn mà không phải nơi nào cũng nói rõ.
Gội đầu bằng bồ hòn có tốt không?
Bồ hòn, có nơi gọi là bòn hòn, là cây thân gỗ mọc nhiều ở vùng trung du và miền núi phía Bắc. Phần được dùng là vỏ quả đã phơi khô, nơi chứa saponin. Đây là nhóm hoạt chất tạo bọt tự nhiên, khi gặp nước thì bám vào dầu mỡ và kéo chúng trôi đi. Chính đặc tính này khiến người xưa dùng bồ hòn thay xà phòng cho cả việc giặt giũ lẫn gội đầu.
Câu trả lời ngắn gọn: gội đầu bằng bồ hòn được, và nước bồ hòn làm sạch thật. Nhưng cần hiểu đúng giới hạn của nó. Bồ hòn là thứ làm sạch, không phải thứ dưỡng. Nước bồ hòn lấy đi bụi bẩn và dầu thừa trên da đầu, còn phần bù ẩm cho sợi tóc thì bạn vẫn phải bổ sung từ nguồn khác. Dùng đơn độc trong thời gian dài, tóc dài và tóc vốn khô dễ có cảm giác thô ráp, khó gỡ hơn bình thường.
Quả bồ hòn có tác dụng gì cho tóc và da đầu?
Làm sạch bằng lớp bọt saponin tự nhiên
Saponin trong vỏ quả tan vào nước ấm, tạo một lớp bọt mỏng bám lấy dầu thừa rồi trôi theo nước xả. Lượng bọt này ít hơn hẳn các sản phẩm gội quen thuộc, nên người dùng lần đầu hay nghĩ là chưa sạch và đổ thêm nước gội. Thực tế lượng bọt không quyết định độ sạch, thời gian massage và bước xả kỹ mới là phần quyết định.
Giúp da đầu bớt bết theo kinh nghiệm dân gian
Với da đầu tiết nhiều dầu, nước bồ hòn thường cho cảm giác ráo và nhẹ sau khi gội. Người xưa hay dùng vào mùa hè, khi mồ hôi nhiều và tóc nhanh bết. Đây là kinh nghiệm truyền lại qua nhiều đời, được ghi nhận ở mức cảm nhận khi dùng, không phải một công dụng điều trị.
Ít lưu cặn, tóc nhẹ khi khô
Nước bồ hòn xả trôi nhanh, gần như không để lại lớp phủ trên sợi tóc. Nhiều người nhận xét tóc khô tự nhiên xong thấy nhẹ và bồng hơn, không có cảm giác nặng chân tóc. Đổi lại, phần đuôi tóc sẽ cần được dưỡng riêng, nhất là với tóc dài quá vai.
Cách nấu bồ hòn gội đầu tại nhà
Chuẩn bị
- 10 đến 15 quả bồ hòn khô cho một lần gội với tóc ngang vai
- 1 đến 1,5 lít nước
- Một nồi nhỏ, một chiếc rây lọc, một ca hoặc bình sạch để đựng
Một điểm hay bị bỏ qua: hãy tách bỏ hạt đen cứng bên trong quả. Phần hạt gần như không chứa saponin, đun cùng chỉ làm nước có mùi hắc và dễ lẫn mảnh vụn vào nước gội.
Các bước nấu
- Rửa qua vỏ quả cho sạch bụi, ngâm nước ấm khoảng 30 phút cho mềm.
- Cho vào nồi cùng 1 đến 1,5 lít nước, đun lửa vừa tới khi sôi rồi hạ nhỏ lửa.
- Đun liu riu 20 đến 30 phút. Trong lúc đun, dùng muôi dằm nhẹ cho vỏ quả tiết hết chất.
- Tắt bếp, để nguội bớt rồi lọc qua rây, bỏ phần bã.
- Nước thu được sánh nhẹ, màu nâu cánh gián. Pha thêm nước ấm cho vừa đủ ấm tay trước khi gội.
Cách gội đầu bằng bồ hòn cho đúng
- Làm ướt tóc bằng nước ấm trước, đừng xối nước bồ hòn lên tóc khô.
- Chia nước thành 2 đến 3 lượt xối thay vì dội hết một lần, như vậy nước thấm đều da đầu hơn.
- Massage nhẹ bằng đầu ngón tay 2 đến 3 phút, tránh cào bằng móng.
- Xả lại thật kỹ với nước sạch, nhất là vùng sau gáy.
- Tóc dài hoặc khô thì thêm một bước ủ dưỡng ở phần đuôi sau khi gội.
Tần suất hợp lý là 1 đến 2 lần mỗi tuần, xen kẽ với sản phẩm gội quen dùng, thay vì thay thế hoàn toàn ngay từ tuần đầu. Da đầu cần thời gian để quen với một cách làm sạch khác.
Cách ngâm bồ hòn gội đầu khác gì cách nấu?
Ngoài cách đun, nhiều người làm enzym bồ hòn bằng cách ngâm quả với đường và nước, tỉ lệ thường dùng là 3 phần quả, 1 phần đường, 10 phần nước, đậy hờ nắp và để lên men khoảng 30 ngày. Dung dịch thu được có tính axit rõ hơn nước đun và mang mùi chua đặc trưng.
Điểm cần biết: enzym bồ hòn chủ yếu được dùng cho rửa chén, lau nhà và giặt đồ, nhiều hơn là để gội đầu. Nếu muốn dùng cho tóc, bạn phải pha loãng nhiều lần và thử trên một vùng da nhỏ trước. Với người mới bắt đầu, cách đun vẫn dễ kiểm soát nồng độ hơn hẳn.
Bồ hòn nấu chung với gì thì hợp?
Bồ hòn và bồ kết
Đây là cặp quen thuộc nhất trong các nồi nước gội ngày xưa. Bồ hòn lo phần làm sạch, bồ kết cho mùi thơm ấm và cảm giác tóc dày hơn khi khô. Nếu bạn muốn tìm hiểu kỹ hơn về vị này, có thể đọc thêm bài gội đầu bằng bồ kết có tác dụng gì.
Bồ hòn và vỏ bưởi
Vỏ bưởi mang lại phần tinh dầu thơm mà bồ hòn không có, giúp nồi nước dễ chịu hơn nhiều. Cách làm và liều lượng được nói kỹ trong bài gội đầu bằng vỏ bưởi.
Bồ hòn và cỏ mần trầu
Cỏ mần trầu là vị dân gian hay được nhắc cùng nhóm thảo mộc gội đầu, nước có màu xanh nhạt và mùi cỏ tươi. Bạn có thể xem cách nấu ở bài gội đầu bằng cỏ mần trầu rồi đun chung với bồ hòn trong cùng một nồi.
Bia thì khác hẳn nhóm nước gội nấu từ thảo mộc: bia chỉ dùng để ủ sau khi tóc đã sạch, không thay được bước làm sạch của bồ hòn hay bồ kết. Nếu bạn tính thử, hãy đọc trước lưu ý khi gội đầu bằng bia để biết ủ bao lâu và khi nào nên bỏ qua cách này.
5 lưu ý khi gội đầu bằng bồ hòn
- Tránh để nước bồ hòn vào mắt. Saponin gây xót mắt mạnh hơn nhiều loại nước gội thảo mộc khác. Nếu chẳng may bị dính, rửa ngay bằng nhiều nước sạch.
- Không uống và không để trẻ nhỏ tự dùng. Hạt cùng dịch quả không dành để nuốt, cần cất xa tầm tay trẻ.
- Thử trước nếu da đầu nhạy cảm. Thoa một ít nước đã pha loãng lên vùng da sau tai, chờ vài giờ xem có đỏ hay ngứa không.
- Nước nấu không có chất bảo quản. Cất ngăn mát tủ lạnh và dùng trong 3 đến 5 ngày. Thấy mùi chua lạ hoặc có váng nổi thì bỏ, đừng tiếc.
- Tóc đang nhuộm nên cân nhắc. Khả năng làm sạch khá mạnh có thể khiến màu nhuộm phai nhanh hơn mong muốn.
Nước bồ hòn và dầu gội thảo dược: chia vai thế nào cho hợp lý
Nấu một nồi nước gội mất chừng một giờ tính cả ngâm, lọc và chờ nguội. Không phải tuần nào cũng sắp xếp được, và đó là lý do nhiều người bỏ dở sau vài lần thử. Cách làm bền hơn là giữ nồi nước bồ hòn cho cuối tuần, còn ngày thường dùng một sản phẩm đã có sẵn thảo dược trong công thức. Nếu bạn thích tự nấu, bài cách nấu dầu gội thảo dược có hướng dẫn chi tiết cho nhiều vị khác nhau.
Dầu Gội Thảo Dược M Natural 400ml đi theo hướng đó, với 5 vị ghi rõ ngay mặt trước chai: Gừng Tươi, Hà Thủ Ô, Trắc Bá Diệp, Lô Hội, Nhân Sâm. Bảng thành phần được in đầy đủ trên vỏ để bạn đối chiếu trước khi mua, công thức không paraben. Giá bán trên website là 275.000đ cho chai 400ml.
Cùng nhóm chất tạo bọt tự nhiên với bồ hòn còn có một vị quen thuộc trong vườn nhà: đinh lăng. Nếu muốn một nồi nước gội dịu hơn và thơm hăng nhẹ, xem thêm cách gội đầu bằng lá đinh lăng.
Câu hỏi thường gặp
Bồ hòn gội đầu được không nếu tóc đang nhuộm?
Được, nhưng nên giãn tần suất xuống 1 lần mỗi tuần và pha loãng hơn bình thường. Nước bồ hòn làm sạch khá mạnh nên màu nhuộm có thể phai nhanh hơn. Nếu vừa nhuộm trong vòng một tuần, hãy chờ thêm vài ngày rồi mới dùng.
Nước bồ hòn nấu xong để được bao lâu?
Để ngăn mát tủ lạnh trong bình đậy kín thì dùng được khoảng 3 đến 5 ngày. Để ngoài nhiệt độ phòng chỉ nên dùng trong ngày. Nước đổi màu đục, nổi váng hoặc có mùi chua gắt là dấu hiệu cần bỏ.
Bột bồ hòn và quả bồ hòn khác nhau thế nào?
Bột bồ hòn là vỏ quả được sấy khô rồi xay mịn, tiện ở chỗ pha nhanh và không phải đun. Đổi lại, bột dễ lẫn tạp và khó biết chính xác nguồn gốc bằng quả nguyên. Nếu dùng bột, hãy hòa với nước ấm, để lắng rồi chắt lấy phần nước trong, tránh để cặn bám lại trên da đầu.
Bồ hòn là một cách gội mộc mạc đáng thử, nhất là khi bạn muốn hiểu rõ thứ mình đang dùng trên tóc. Chỉ cần nhớ rằng nó lo phần làm sạch, còn phần dưỡng thì bạn vẫn nên bổ sung để mái tóc mềm và dễ chải hơn mỗi ngày.
