Hà thủ ô là cái tên gần như ai cũng nghe qua khi tóc bắt đầu bạc. Trong trí nhớ dân gian, đây là vị thuốc hà thủ ô làm đen tóc. Nhưng nếu chị gõ lên Google, chị sẽ thấy hàng loạt câu hỏi trái ngược nhau: hà thủ ô có giúp mọc tóc không, uống hà thủ ô bao lâu thì đen tóc, rồi cả uống hà thủ ô có hại gan không.
Bài này M Natural viết để phân định rõ ràng chuyện hà thủ ô làm đen tóc. Y học cổ truyền nói gì, nghiên cứu hiện đại đi tới đâu, và điều quan trọng nhất mà rất ít bài viết chịu nói: hà thủ ô bôi ngoài trong dầu gội khác hoàn toàn hà thủ ô uống vào người.
Hà thủ ô là cây gì và tại sao gọi là hà thủ ô
Hà thủ ô đỏ là một loài dây leo, tên khoa học Fallopia multiflora, còn được ghi là Polygonum multiflorum hoặc Reynoutria multiflora tùy tài liệu. Bộ phận dùng làm thuốc là phần củ phình to dưới đất. Trong y học cổ truyền Trung Hoa, vị này gọi là Hà Thủ Ô hoặc He Shou Wu.
Tên gọi gắn với một truyền thuyết. Có ông họ Hà, đầu bạc, uống thứ củ này rồi tóc đen trở lại, nên gọi là “Hà thủ ô”, nghĩa là “ông họ Hà đầu đen”. Chỉ một cái tên thôi cũng đủ hiểu vì sao suốt mấy trăm năm, người Việt mặc định hà thủ ô là vị thuốc đen tóc.
Cần phân biệt ngay hai loại hay bị nhầm:
- Hà thủ ô đỏ: củ ruột nâu đỏ, là vị được ghi trong dược điển và là loại được dùng trong hầu hết nghiên cứu.
- Hà thủ ô trắng: thực chất là cây khác họ, ruột trắng, có mủ trắng. Dân gian dùng nhưng giá trị dược liệu không tương đương.
Khi trên nhãn một sản phẩm ghi Polygonum Multiflorum Root Extract, đó là chiết xuất củ hà thủ ô đỏ. Đây là chi tiết chị nên tập thói quen đọc, vì nó phân biệt sản phẩm có thật với sản phẩm chỉ nói miệng.
Tại sao hà thủ ô làm đen tóc theo cách hiểu của y học cổ truyền
Trong lý luận đông y, tóc được xem là “phần dư của huyết”, và thận chủ về tóc. Tóc bạc sớm, tóc rụng nhiều, tóc khô xác được quy về chứng can thận hư, tinh huyết không đủ nuôi lên phần trên cơ thể.
Hà thủ ô đỏ được xếp vào nhóm bổ huyết, quy kinh can và thận. Nó không được mô tả là thứ “nhuộm tóc từ bên trong”. Cách hiểu đúng của cổ truyền là: bổ vào gốc, gốc đủ thì tóc mới được nuôi. Đây là tư duy điều dưỡng dài hạn, không phải tư duy đổi màu.
Vị này rất hiếm khi dùng đơn độc. Trong các bài thuốc cổ, hà thủ ô thường đi cùng đương quy, sinh địa, kỷ tử, táo đỏ. Dân gian Việt Nam thì quen nấu hà thủ ô với đậu đen, hoặc trộn cùng mè đen và mật ong.
Điều đáng nói là ngay chính y học cổ truyền cũng không dùng củ tươi. Củ sống bị coi là gây rối loạn tiêu hóa, phải qua chế biến mới dùng được. Cái quy trình chế biến đó, dân gian gọi là cửu chưng cửu sái, và nó không phải chuyện hình thức. Phần dưới sẽ nói kỹ.
Khoa học hiện đại nói gì về hà thủ ô và tóc
Đây là phần cần đọc chậm, vì rất dễ bị các bài quảng cáo bóp méo.
Có nghiên cứu thật sự về hà thủ ô và tóc. Physcion, một hợp chất anthraquinone phân lập từ hà thủ ô, được báo cáo là ức chế enzyme 5 alpha reductase và thúc đẩy mọc tóc trong thí nghiệm trên tế bào và trên chuột, công bố trên Archives of Dermatological Research. Enzyme 5 alpha reductase là mắt xích liên quan tới hói kiểu nội tiết, nên hướng này được giới nghiên cứu quan tâm.
Một nghiên cứu khác đăng trên Phytomedicine mô tả một chế phẩm thảo dược có hà thủ ô kích hoạt con đường FGF trên tế bào nhú bì, cũng ở mức mô hình phòng thí nghiệm.
Nhưng phải nói thẳng ba điều:
- Phần lớn bằng chứng nằm ở mức tế bào và động vật, không phải thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người Việt.
- Các nghiên cứu này nói về rụng tóc và mọc tóc, không phải về việc trả lại sắc tố cho sợi tóc đã bạc.
- Chưa có nghiên cứu đáng tin nào chứng minh uống hà thủ ô làm tóc bạc đen trở lại.
Tóc bạc xảy ra khi tế bào hắc tố ở nang tóc suy giảm chức năng, phần lớn do di truyền và tuổi tác, như Viện Hàn lâm Da liễu Hoa Kỳ mô tả trong nhóm vấn đề về tóc. Một vị thuốc bổ huyết không đảo ngược được quá trình đó. Ai nói ngược lại, chị nên hỏi họ bằng chứng ở đâu.
Uống hà thủ ô bao lâu thì đen tóc: câu trả lời thật lòng
Đây là truy vấn được gõ nhiều nhất trong cả cụm từ khóa về hà thủ ô. Và câu trả lời trung thực là: không có mốc thời gian nào cả, vì hiệu quả đen tóc trở lại chưa được chứng minh.
Những gì người dùng thường mô tả sau vài tháng dùng đều đặn thường thuộc nhóm khác:
- Cảm giác tóc rụng ít hơn khi gội và khi chải.
- Tóc con mọc lên ở vùng chân tóc trông dày hơn.
- Sợi tóc đỡ khô xác, ăn ngủ tốt hơn nên tổng thể mái tóc trông khá hơn.
Đó là những thay đổi hợp lý và đáng quý. Nhưng nó khác hẳn lời hứa “uống ba tháng tóc bạc thành đen”. Nếu sợi tóc đã bạc trắng, nó sẽ vẫn bạc trắng cho tới khi rụng đi theo chu kỳ.
Nếu chị muốn màu tóc thay đổi thấy được ngay, thứ làm được việc đó là thuốc nhuộm, chứ không phải thuốc uống. Nói rõ như vậy sẽ tiết kiệm cho chị rất nhiều tiền và rất nhiều tháng chờ đợi.
Uống hà thủ ô có hại gan không: phần cảnh báo không được bỏ qua
Phần này quan trọng hơn mọi phần khen ở trên, nên M Natural đặt nó vào giữa bài chứ không giấu xuống cuối.
Hà thủ ô nằm trong nhóm dược liệu có ghi nhận độc tính với gan. Chuyên trang LiverTox của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ có hẳn một chuyên mục về chế phẩm Shou Wu Pian, tức hà thủ ô, với các ca tổn thương gan được báo cáo. Nghiên cứu đăng trên Journal of Ethnopharmacology phân tích chính điểm này và cho thấy mức độ độc với gan phụ thuộc rất nhiều vào cách chế biến dược liệu.
Nói cách khác, cửu chưng cửu sái, tức chín lần đồ chín lần phơi, không phải nghi thức cho đẹp. Nó là bước làm giảm thành phần gây hại. Củ sống, củ sơ chế qua loa, hoặc bột hà thủ ô không rõ nguồn gốc là nhóm rủi ro cao nhất.
Vì vậy M Natural khuyến nghị nghiêm túc:
- Hỏi thầy thuốc hoặc bác sĩ trước khi uống hà thủ ô kéo dài, đặc biệt nếu chị đang có bệnh gan, viêm gan virus, hoặc đang dùng thuốc dài ngày.
- Không tự tăng liều và không uống liên tục nhiều tháng mà không kiểm tra men gan.
- Ngưng ngay và đi khám nếu thấy vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm, mệt mỏi bất thường, chán ăn.
- Phụ nữ mang thai, đang cho con bú, trẻ em không tự ý dùng.
Đây là bài viết của một thương hiệu chăm sóc tóc, không phải tư vấn y tế. Với đường uống, người quyết định phải là thầy thuốc của chị.
Hà thủ ô bôi ngoài và hà thủ ô uống khác nhau thế nào
Rất nhiều người đọc thấy cảnh báo về gan rồi hoảng, bỏ luôn cả dầu gội có hà thủ ô. Điều đó không cần thiết, vì hai đường dùng khác nhau về bản chất.
| Tiêu chí | Hà thủ ô đường uống | Chiết xuất hà thủ ô bôi ngoài |
|---|---|---|
| Dạng dùng | Củ khô sắc nước, cao, viên nén, bột, ngâm mật ong | Chiết xuất trong dầu gội, hấp ủ, tinh chất da đầu |
| Đi vào cơ thể | Qua đường tiêu hóa, chuyển hóa tại gan | Ở lại chủ yếu trên da đầu và sợi tóc |
| Rủi ro với gan | Có ghi nhận, phụ thuộc chế biến và liều lượng | Không phải nhóm rủi ro tương đương |
| Cần hỏi thầy thuốc | Có, nhất là khi dùng dài ngày | Không bắt buộc, nhưng nên thử vùng nhỏ nếu da đầu nhạy cảm |
| Làm đen sợi tóc đã bạc | Không | Không, trừ khi sản phẩm là thuốc nhuộm |
| Việc nó làm được | Bổ can thận theo lý luận cổ truyền | Chăm sóc da đầu, hỗ trợ giảm gãy rụng, giữ tóc mềm mượt |
Nhìn bảng này chị sẽ thấy một điều: cả hai cột đều không có ô nào ghi “làm đen tóc bạc”. Chiết xuất hà thủ ô trong dầu gội là thành phần chăm sóc, và nó nên được giới thiệu đúng như vậy.
Hà thủ ô gội đầu có tác dụng gì trong thực tế
Người Việt gội đầu bằng nước nấu thảo dược từ rất lâu, và hà thủ ô hay được cho vào nồi nước gội cùng các vị khác. Cảm nhận thường thấy là da đầu dịu, tóc bớt bết, mùi dễ chịu.
Cách làm truyền thống có hai điểm bất tiện. Thứ nhất là mất công, phải nấu và lọc mỗi lần gội. Thứ hai là nồng độ hoạt chất không ổn định, mỗi nồi một khác, nên khó nói trước kết quả.
Đó là lý do các sản phẩm hiện đại chuyển sang dùng chiết xuất chuẩn hóa, đưa vào công thức có chất làm sạch, chất dưỡng và chất bảo quản. Đổi lại, chị có sự ổn định và tiện dụng, nhưng cũng phải chấp nhận rằng nó là mỹ phẩm công thức chứ không phải nồi nước lá.
Nếu chị quan tâm nhóm thảo dược khác cùng truyền thống này, M Natural có hai bài đi sâu hơn: trắc bá diệp trong chăm sóc tóc bạc và tóc yếu và cỏ mực, bí quyết giữ tóc đen của người xưa. Cả hai đều viết theo đúng lối phân định dân gian và khoa học như bài này.
Hà thủ ô trong sản phẩm M Natural: cái gì có thật, cái gì không
M Natural là thương hiệu chăm sóc tóc thảo dược của Công ty TNHH Lumia Beauty Holdings, 89 Nguyễn Hy Quang, Đống Đa, Hà Nội, sản xuất tại Việt Nam. Chiết xuất hà thủ ô đỏ, ghi trên nhãn là Polygonum Multiflorum Root Extract, có mặt trong cả bộ sản phẩm, đi cùng gừng tươi, trắc bá diệp, lô hội và nhân sâm.
Những gì nói được đúng sự thật:
- Dầu Gội Thảo Dược 400ml làm sạch nhẹ nhàng da đầu, hỗ trợ giảm gãy rụng, hỗ trợ tóc mọc khỏe theo đúng công dụng in trên vỏ.
- Hấp Ủ Tóc Thảo Dược 250ml có Collagen thủy phân, dùng 1 đến 2 lần mỗi tuần, ủ 10 đến 15 phút.
- Tinh Chất Chăm Sóc Tóc và Da Đầu 60ml có Caffeine, Niacinamide, Panthenol và Menthol, đầu lăn ba quả cầu, không cần rửa lại. Đây là sản phẩm được ghi công dụng hỗ trợ mọc tóc.
Những gì M Natural không nói:
- Dầu Gội Thảo Dược có SLES, SLS và có silicone trong bảng thành phần. M Natural không giấu điều này. Nó là dầu gội công thức thường được bổ sung chiết xuất thảo dược, và chúng tôi viết đúng như vậy chứ không tô vẽ thành sản phẩm thuần thiên nhiên.
- M Natural không nói chiết xuất hà thủ ô làm sợi tóc bạc đen trở lại.
- M Natural không đặt sản phẩm vào vai trò của thuốc chữa bệnh. Đây là mỹ phẩm chăm sóc tóc và da đầu.
Còn nếu chị cần màu tóc thay đổi thấy ngay, thứ làm được việc đó trong bộ sản phẩm là Dầu Gội Đen Phủ Bạc 200ml và bản Nâu. M Natural nói thẳng: đây là thuốc nhuộm tóc thật sự, đóng hai pha A và B, chứa P-Phenylenediamine và Hydrogen Peroxide. Chính vì là thuốc nhuộm thật nên nó phủ được sợi bạc thật, khác nhiều sản phẩm gắn mác thảo dược phủ bạc mà không phủ được gì.
Kèm theo đó là cảnh báo in trên vỏ, bắt buộc phải đọc: thuốc nhuộm tóc có thể gây dị ứng nghiêm trọng. Không dùng cho người dưới 16 tuổi. Không nhuộm nếu da đầu đang nhạy cảm, kích ứng hoặc tổn thương, từng phản ứng khi nhuộm tóc, hoặc từng phản ứng với hình xăm henna đen tạm thời. Nên thử trước trên vùng nhỏ và đeo găng tay cao su hoặc găng y tế. Chị có thể đọc thêm bài thuốc nhuộm tóc có hại không, sự thật về PPD trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp về hà thủ ô
Hà thủ ô có giúp mọc tóc không?
Có tín hiệu nghiên cứu theo hướng đó, nhưng chủ yếu ở mức tế bào và động vật, chưa đủ để khẳng định trên người. Hợp chất physcion từ hà thủ ô được báo cáo ức chế enzyme 5 alpha reductase và thúc đẩy mọc tóc trong mô hình thí nghiệm. Nên hiểu đây là hướng có triển vọng, không phải kết luận chắc chắn.
Uống hà thủ ô bao lâu thì đen tóc?
Không có mốc thời gian nào, vì tác dụng làm đen tóc bạc chưa được chứng minh. Sợi tóc đã bạc sẽ vẫn bạc cho tới khi rụng theo chu kỳ tự nhiên. Nếu muốn màu tóc thay đổi thấy được, chị cần sản phẩm nhuộm, không phải thuốc uống.
Uống hà thủ ô có hại gan không?
Có ghi nhận nguy cơ tổn thương gan liên quan tới chế phẩm hà thủ ô, và mức độ phụ thuộc rất nhiều vào cách chế biến, liều lượng, thời gian dùng. Chị nên hỏi thầy thuốc hoặc bác sĩ trước khi uống kéo dài, và đi khám ngay nếu thấy vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc mệt mỏi bất thường.
Hà thủ ô gội đầu có tác dụng gì?
Ở dạng bôi ngoài, chiết xuất hà thủ ô đóng vai trò chăm sóc da đầu và sợi tóc, giúp tóc mềm mượt hơn, góp phần hỗ trợ giảm gãy rụng khi dùng đều đặn. Nó không làm đổi màu sợi tóc đã bạc.
Hà thủ ô đỏ và trắng loại nào tốt hơn?
Hà thủ ô đỏ là loại được ghi trong dược điển và được dùng trong hầu hết nghiên cứu, nên có cơ sở hơn. Hà thủ ô trắng là cây khác, dân gian có dùng nhưng giá trị dược liệu không tương đương. Trên nhãn mỹ phẩm, tên quốc tế của hà thủ ô đỏ là Polygonum Multiflorum Root Extract.
Hà thủ ô ai không nên uống?
Người có bệnh gan hoặc men gan cao, người đang dùng nhiều thuốc dài ngày, phụ nữ mang thai và cho con bú, trẻ em, người có tiêu hóa kém dễ tiêu chảy. Những nhóm này cần ý kiến thầy thuốc trước, không tự mua uống theo lời truyền miệng.
Hà thủ ô kỵ gì?
Kinh nghiệm cổ truyền khuyên kiêng hành, tỏi, củ cải trắng và đồ cay nóng trong thời gian dùng. Quan trọng hơn cả kiêng khem là tránh dùng củ sống hoặc dược liệu chế biến sơ sài, vì đó mới là yếu tố liên quan trực tiếp tới nguy cơ với gan.
Tóm lại và bước tiếp theo cho chị
Hà thủ ô là vị thuốc quý có thật, nhưng cái nó làm được là bồi bổ theo hướng dài hạn, không phải nhuộm tóc từ bên trong. Nếu chị đang mong uống vài tháng để tóc bạc đen lại, M Natural khuyên chị dừng kỳ vọng đó lại, và đặc biệt cẩn trọng với đường uống vì lý do gan.
Việc nên làm là chia rõ hai mục tiêu. Muốn nuôi tóc thì chọn chăm sóc đều đặn hằng ngày, gội nhẹ nhàng, dưỡng da đầu, kiên nhẫn tính bằng tháng. Muốn che sợi bạc thì dùng sản phẩm nhuộm, làm đúng hướng dẫn và đúng cảnh báo.
Bộ sản phẩm M Natural được xây theo đúng hai nhánh đó, với chiết xuất hà thủ ô đỏ, gừng, trắc bá diệp, lô hội và nhân sâm trong toàn bộ dòng sản phẩm. Chị ghé trang sản phẩm M Natural để xem thành phần đầy đủ in trên vỏ rồi tự đối chiếu, đó là cách chọn đồ chăm tóc tỉnh táo nhất. Còn nếu chị chưa rõ mình thuộc nhóm nuôi tóc hay nhóm phủ bạc, cứ nhắn cho M Natural, chúng tôi sẽ nói thật cái nào hợp và cái nào không cần mua.
