Gãi nhẹ một cái, rút tay xuống đã thấy vệt bột trắng mịn bám ở đầu móng, phủi ra rơi lả tả trên vai áo. Cảnh này quen tới mức nhiều người mặc định đó là gàu rồi thôi, cứ thế gãi tiếp mỗi khi ngứa. Nhưng thứ bột trắng ấy không phải lúc nào cũng là gàu, và mỗi loại lại cần một cách chăm sóc khác nhau.
Vậy gãi da đầu ra bột trắng là bị gì, khi nào chỉ cần đổi cách gội, khi nào nên đi khám? Bài viết này phân biệt từng loại bột trắng bằng dấu hiệu nhìn được bằng mắt, giải thích vì sao da đầu càng gãi càng ngứa, và gợi ý cách chăm sóc để bạn bớt phải đưa tay lên đầu.
Gãi da đầu ra bột trắng là bị gì?
Bột trắng rơi ra khi gãi thực chất là tế bào sừng ở lớp ngoài cùng của da đầu bong ra, đôi khi lẫn thêm dầu nhờn và cặn sản phẩm. Da đầu nào cũng thay tế bào liên tục, nhưng ở trạng thái bình thường vảy bong rất nhỏ nên mắt thường không nhìn thấy. Khi bột trắng hiện rõ nghĩa là quá trình bong đang nhanh hơn mức thường, hoặc vảy đang bị dính lại với nhau thành mảng.
Có bốn nhóm nguyên nhân hay gặp, và bạn phân biệt được ngay tại nhà bằng cách nhìn kỹ vảy trên đầu ngón tay.
Gàu: vảy trắng ngà, hơi ẩm, bong thành mảng
Gàu thường có màu trắng ngà hoặc ngả vàng, sờ vào thấy hơi ẩm và nhờn, bong ra theo mảng chứ không tơi rời. Gàu đi kèm ngứa, hay nặng hơn khi trời hanh, khi bạn căng thẳng hoặc khi da đầu tiết nhiều dầu, và thường tập trung ở đỉnh đầu cùng vùng sau gáy. Đây là nhóm phổ biến nhất, đọc thêm trong bài gàu: nguyên nhân và cách chăm sóc da đầu.
Da đầu khô: vảy mịn như bụi phấn, rơi rời từng hạt
Nếu bột trắng mịn, khô, rơi rời từng hạt như bụi phấn và kèm cảm giác căng tức ngay sau khi gội thì nhiều khả năng da đầu đang khô chứ không phải gàu dầu. Kiểu này hay gặp ở người gội nước quá nóng, gội dồn nhiều lần trong tuần, ngồi phòng điều hòa cả ngày hoặc vào mùa hanh. Da đầu khô kéo dài còn khiến tóc dễ gãy, xem thêm bài da đầu khô gây rụng tóc.
Cặn dầu gội và sản phẩm tạo kiểu chưa xả hết
Đây là nguyên nhân bị bỏ qua nhiều nhất. Dầu gội xả chưa kỹ, keo vuốt tóc, gôm xịt hoặc kem ủ bôi sát chân tóc đều có thể khô lại thành mảng trắng bám quanh chân tóc, nhìn giống hệt gàu. Cách phân biệt khá rõ: loại bột này chỉ xuất hiện ở vùng bạn hay bôi sản phẩm, không kèm ngứa nhiều, và biến mất sau một hai lần gội thật kỹ.
Nấm da đầu, vảy nến và những dấu hiệu cần bác sĩ
Nếu vảy dày, bám chắc vào da, cạy ra thấy nền da đỏ ửng, kèm mảng rụng tóc hình tròn, mụn mủ hoặc chảy dịch thì đó không còn là chuyện chăm sóc thường ngày. Nấm da đầu và vảy nến da đầu đều cần bác sĩ da liễu khám và kê đơn. Tự xoay xở bằng dầu gội thông thường hay nước lá chỉ làm chậm thời điểm được xử lý đúng.
Vì sao da đầu càng gãi càng ngứa?
Rất nhiều người kể rằng gãi thì đã được một lúc, nhưng sau đó ngứa quay lại còn dữ hơn. Vòng lặp này có thật, và có lý do rõ ràng.
- Móng tay làm rách hàng rào bảo vệ da. Lớp ngoài cùng của da đầu giữ ẩm và che chắn. Cào qua cào lại làm lớp này tổn thương, da mất nước nhanh hơn nên bong vảy nhiều hơn.
- Cảm giác đau nhẹ chỉ tạm át cơn ngứa. Gãi tạo một tín hiệu khác chen vào, dễ chịu được vài chục giây, nhưng khi tín hiệu đó tắt thì cảm giác ngứa trở lại rõ hơn lúc đầu.
- Vùng vừa bị cào dễ kích ứng hơn, da phản ứng lại và vảy càng dính thành mảng.
- Vết xước mở đường cho bụi bẩn từ móng tay, khiến vùng đó lâu lành và ngứa dai dẳng.
Nói gọn lại, gãi giải quyết cảm giác trong mười giây và làm nặng thêm nguyên nhân trong nhiều ngày. Muốn cắt vòng lặp thì phải chạm vào phần gốc là độ ẩm và cách làm sạch da đầu, chứ không phải gãi mạnh hơn.
Gãi da đầu chảy máu, gãi xước da đầu có sao không?
Một vết xước nhỏ trên da đầu thường tự lành sau vài ngày. Nhưng nếu bạn gãi tới mức chảy máu thường xuyên thì có mấy điều cần lưu ý.
- Vùng da vừa xước rất dễ nhiễm khuẩn, vì móng tay luôn mang theo bụi bẩn.
- Gãi lặp lại ở đúng một chỗ trong thời gian dài có thể làm nang tóc vùng đó tổn thương, tóc mọc lại thưa và yếu dần.
- Chảy máu kèm mụn mủ, sưng đau hoặc nổi hạch sau gáy là dấu hiệu nên đi khám sớm, đừng chờ.
Trong lúc chờ da lành, hãy cắt ngắn móng tay, chuyển hẳn sang xoa bằng đầu ngón tay, tạm ngưng các sản phẩm tạo kiểu, không gội nước nóng và không chà khăn mạnh lên vùng đang xước. Nếu da đầu bạn vốn dễ kích ứng, bài da đầu nhạy cảm: dấu hiệu và cách chăm sóc có thêm vài điểm đáng chú ý.
Có nên gãi da đầu khi gội không?
Không nên gãi bằng móng tay, kể cả lúc gội, dù đây chính là lúc nhiều người cào mạnh nhất vì có bọt che và cảm giác rất đã. Da đầu khi ướt và gặp chất làm sạch sẽ mềm hơn bình thường, nên càng dễ trầy mà bạn không hề thấy đau.
Cách đúng là dùng phần thịt ở đầu ngón tay, ấn xuống rồi xoay tròn tại chỗ, đi hết một lượt từ chân tóc trán ra sau gáy trong khoảng 3 đến 5 phút. Cách này làm sạch tốt hơn gãi vì bạn di chuyển được cả lớp bọt xuống sát da đầu, lại giúp thư giãn. Bài massage da đầu có tác dụng gì mô tả kỹ hơn từng thao tác.
Nhiệt độ nước cũng quan trọng không kém. Nước quá nóng lấy đi lớp dầu tự nhiên và làm da đầu khô hơn, kéo theo bong vảy nhiều hơn đúng vào thứ bạn đang muốn bớt. Nước ấm vừa tay là đủ, chi tiết trong bài gội đầu nước nóng hay nước lạnh.
Bị nấm da đầu có nên gãi đầu không?
Không. Với nấm da đầu, gãi là việc nên tránh nhất, vì hai lý do. Thứ nhất, móng tay mang bào tử nấm lan sang vùng da đầu khác, và lan sang người trong nhà qua lược, gối, khăn dùng chung. Thứ hai, vết xước làm vùng da vốn đang viêm nặng thêm, nang tóc ở đó dễ hỏng và tóc lâu mọc lại.
Nấm da đầu cần bác sĩ da liễu khám và kê đơn, đây không phải việc tự xoay xở ở nhà. Trong thời gian dùng thuốc theo đơn, hãy dùng riêng lược và khăn, giặt vỏ gối bằng nước nóng, và giữ tóc khô thoáng thay vì búi khi còn ẩm.
Cách chăm sóc da đầu để bớt phải gãi
Nếu bột trắng của bạn thuộc nhóm gàu thường hoặc da đầu khô, phần lớn cải thiện đến từ việc đổi thói quen chứ không phải mua thêm thật nhiều sản phẩm.
- Gội đủ, đừng gội dồn. Hai đến ba lần mỗi tuần hợp với đa số người. Gội quá thưa thì dầu và vảy tích lại, gội quá dày thì da đầu khô và bong nhiều hơn.
- Xả thật kỹ. Dành thêm 30 giây xả riêng vùng chân tóc và sau gáy, đây là hai chỗ cặn hay đọng lại nhất.
- Nước ấm vừa tay, không dùng nước nóng già dù trời lạnh.
- Xoa bằng đầu ngón tay 3 đến 5 phút thay cho cào móng, và cắt móng tay ngắn để những lúc lỡ tay cũng không làm xước.
- Sấy khô chân tóc trước khi ngủ. Để tóc ướt lên gối khiến da đầu bí và ẩm cả đêm, xem bài để tóc ướt đi ngủ có sao không.
- Uống đủ nước và ăn đủ chất béo tốt trong mùa hanh, da đầu khô thường đi cùng da tay và môi khô.
Về sản phẩm, điều đáng quan tâm là chọn loại làm sạch nhẹ nhàng và có thành phần dưỡng cho da đầu, thay vì loại tạo bọt thật nhiều rồi để lại cảm giác căng khô. Dầu Gội Thảo Dược M Natural 400ml giá 275.000đ có năm vị hà thủ ô, trắc bá diệp, nhân sâm, lô hội và gừng tươi ghi rõ trong bảng thành phần trên vỏ chai, giúp làm sạch nhẹ nhàng da đầu và hỗ trợ cân bằng dầu. Cách dùng cũng đúng theo nguyên tắc ở trên: massage 3 đến 5 phút rồi xả sạch.
Nếu tình trạng của bạn nghiêng hẳn về gàu kèm ngứa nhiều, bài ngứa da đầu nhiều gàu đi sâu hơn vào riêng nhóm này.
Khi nào nên đi khám bác sĩ da liễu?
Hãy đặt lịch khám nếu bạn gặp một trong những dấu hiệu sau, thay vì tiếp tục đổi dầu gội.
- Vảy dày bám chắc, cạy ra thấy nền da đỏ ửng hoặc rớm dịch.
- Có mảng rụng tóc hình tròn, hoặc tóc gãy sát chân ở một vùng riêng biệt.
- Xuất hiện mụn mủ, chảy dịch, mùi khó chịu hoặc sưng đau.
- Ngứa tới mức mất ngủ, gãi chảy máu nhiều lần trong tuần.
- Đã đổi cách gội và chăm sóc đủ 4 đến 6 tuần mà bột trắng không hề bớt.
Câu hỏi thường gặp
Gãi đầu ra da chết có phải là gàu không?
Không hẳn. Da chết bong ra ở mức ít, khô và mịn là hoạt động bình thường của da đầu, ai cũng có. Chỉ khi vảy nhiều lên rõ rệt, kèm ngứa và bám thành mảng hơi ẩm thì mới nghiêng về gàu.
Gãi da đầu ra bột trắng có gây rụng tóc không?
Bản thân bột trắng không làm rụng tóc. Nhưng gãi mạnh lặp lại nhiều ngày ở cùng một vùng sẽ làm nang tóc tổn thương, tóc chỗ đó dễ gãy và thưa dần. Đó là lý do nên đổi sang xoa nhẹ bằng đầu ngón tay càng sớm càng tốt.
Da đầu càng gãi càng ngứa thì làm sao dừng lại?
Cắt ngắn móng tay, chườm mát vùng ngứa vài phút thay vì gãi, chuyển sang ấn xoay bằng đầu ngón tay và giữ cho da đầu đủ ẩm bằng cách giảm nhiệt độ nước gội. Nếu sau 4 đến 6 tuần vẫn ngứa nhiều thì nên đi khám da liễu.
Tóm lại, bột trắng rơi ra khi gãi là một tín hiệu chứ không phải một kết luận bệnh. Nhìn kỹ vảy khô hay ẩm, tơi hay thành mảng, rồi đổi vài thói quen nhỏ trong lúc gội, phần lớn trường hợp sẽ dịu đi trong vài tuần. Phần còn lại là việc của bác sĩ da liễu, và đi khám sớm bao giờ cũng nhẹ nhàng hơn.
